नेपाल यतिबेला केवल प्राकृतिक विपद्सँग होइन, बदलिँदो जलवायु र त्यसबाट सिर्जित नयाँ जोखिमसँग जुधिरहेको छ। कहिले अस्वाभाविक वर्षा, कहिले लामो खडेरी, कतै बाढी र पहिरो त कतै हिमाली क्षेत्रमा देखिएका परिवर्तनले एउटा गम्भीर प्रश्न उठाइरहेका छन् हामी भविष्यका लागि कति तयार छौँ?
ग्लोबल वार्मिङ अर्थात् पृथ्वीको औसत तापक्रम वृद्धि विश्वव्यापी समस्या हो। तर हिमाल, पहाड र तराईको संवेदनशील भौगोलिक संरचना भएको नेपालका लागि यसको प्रभाव अझ गम्भीर बन्न सक्छ। हिमनदी पग्लिने क्रम, हिमतालको जोखिम, अनियमित मनसुन, अतिवृष्टि तथा खडेरीजस्ता घटनाले जनजीवन, कृषि, खानेपानी, जलविद्युत् र पूर्वाधारसम्म असर पार्न सक्छ।
ग्लोबल वार्मिङ अर्थात् पृथ्वीको औसत तापक्रम वृद्धि विश्वव्यापी समस्या हो। तर हिमाल, पहाड र तराईको संवेदनशील भौगोलिक संरचना भएको नेपालका लागि यसको प्रभाव अझ गम्भीर बन्न सक्छ। हिमनदी पग्लिने क्रम, हिमतालको जोखिम, अनियमित मनसुन, अतिवृष्टि तथा खडेरीजस्ता घटनाले जनजीवन, कृषि, खानेपानी, जलविद्युत् र पूर्वाधारसम्म असर पार्न सक्छ।
यसको दोष जलवायु परिवर्तनलाई मात्रै दिएर हामी जिम्मेवारीबाट पन्छिन पनि मिल्दैन।
पहाड काटेर जथाभावी सडक निर्माण गर्ने, वन विनाश गर्ने, नदी–खोलाको प्राकृतिक बहाव क्षेत्रमा संरचना बनाउने, जोखिमयुक्त स्थानमा बस्ती विस्तार हुन दिने र विकासका नाममा वातावरणीय पक्षलाई बेवास्ता गर्ने प्रवृत्तिले प्राकृतिक जोखिमलाई विपद्मा बदल्न थप भूमिका खेल्न सक्छ।
सरकारको जिम्मेवारी विपद् आएपछि राहत बाँड्नु मात्रै होइन, विपद् आउनुअघि जोखिम घटाउनु पनि हो।
कहाँ पहिरोको उच्च जोखिम छ? कुन बस्ती सार्नुपर्ने अवस्थामा छ? कुन नदी तथा खोलाको क्षेत्रमा निर्माण रोक्नुपर्छ? बाढी आउनुअघि स्थानीय नागरिकसम्म सूचना कति छिटो पुग्छ? उद्धार संयन्त्र कति तयार छ? यी प्रश्नको जवाफ विपद् आइसकेपछि होइन, पहिले नै तयार हुनुपर्छ।
नागरिकको पनि उत्तिकै जिम्मेवारी छ। वातावरण संरक्षणलाई सरकारको मात्रै काम ठान्ने, जथाभावी फोहोर फाल्ने, वन तथा नदी अतिक्रमणप्रति मौन बस्ने र मौसम तथा विपद्सम्बन्धी चेतावनीलाई सामान्य रूपमा लिने बानी परिवर्तन गर्न आवश्यक छ।
हिमालमा आएको परिवर्तनको असर हिमालमै सीमित हुँदैन। पहाड हुँदै त्यसको प्रभाव तराई र अन्ततः हाम्रो खाद्य, पानी, ऊर्जा र अर्थतन्त्रसम्म पुग्न सक्छ।
त्यसैले आजको आवश्यकता डर फैलाउनु होइन—सचेत हुनु, वैज्ञानिक योजना बनाउनु र समयमै काम गर्नु हो।
प्रकृतिले पटक–पटक चेतावनी दिइरहेको छ। अब प्रश्न प्रकृतिले अर्को चेतावनी कहिले दिन्छ भन्ने होइन, हामीले पाएको चेतावनीबाट कहिले सिक्छौँ भन्ने हो।
न्यूज केन्द्रविन्दुसम्पादकीय
डा. कमला केसी
प्रधान सम्पादक न्युज केन्द्रबिन्दु
